Skip to content

EUGENIUSZ TKACZYSZYN-DYCKI

Większe i mniejsze żywoty polskie. 32

 

HALSKI CZESŁAW RAJMUND (1908-2001). O wołyńskiej familii Brodeckich napiszę przy następnej okazji („Stanisław Brodecki, urodzony na Syberii syn powstańca z 1863 roku”), zwłaszcza że nie wybieram się do Biblioteki Narodowej. Nie przeczytam więc wierszy Czesława Halskiego, książka z 1936 r. znowu musi poczekać. To moje nieszczęście, wszystko odkładam na później, przygodę z poezją Halskiego również.

O Stanisławie Brodeckim, dyrektorze szkoły w Potaszni, mamy pewną wiadomość: „został wywieziony do łagrów. Udało mu się dotrzeć do wojska gen. Andersa i przejść całą kampanię włoską”.

[24 II 2023]

 

HEJENREJCH WOJCIECH (ur. w 1918 roku). Łagiernik Piotr Wierzbicki. Z korespondencji do Marii Swianiewicz (1901-1987), siostry profesora Stanisława Swianiewicza, mieszkającej wówczas w Wilnie: „Od żony nie mam żadnych bezpośrednich wieści, chociaż pisałem do Niej dużo. Moi koledzy, wiadomo nie wszyscy, otrzymują z Polski bezpośrednio listy. Ja zaś nie mam szczęścia. Co prawda wieści tych z domu bardzo się boję. Boję się jakiejś katastrofy, a dla mnie to byłoby wszystko. To znaczy, że nie ma po co dłużej cierpieć” (Workuta, 21 VII 1946).

Nie zapominam o sybiraku Ludwiku Kapuścińskim (ur. 10 czerwca 1921 roku we wsi Makowce, woj. wołyńskie), przebywał on na zesłaniu w ulianowskiej obłasti. Z kolei Wojciech Hejenrejch znalazł się w okręgu swierdłowskim, ale o Hejenrejchu wiem równie mało, co o deportowanym gajowym Ożogu. Albo o gajowym Trokilewiczu: Ożóg i Trokilewicz „wywodzili się spod Grodna”.

[20 V 2026]

 

SKUP TADEUSZ (1923-2025). Profesor Janusz Marek Bardach („więzień łagrów na Kołymie”), profesor Jan Adamus („deportowany do Kazachstanu”), Jan Henryk Janczak („więzień Workuty”).

W wieku 102 lat zmarł Tadeusz Skup, przeczytajmy pożegnanie, które przechowuję: „Więzień sowieckich łagrów, były żołnierz, / uczestnik bitwy pod Monte Cassino”.

Workutnianin Jan Henryk Janczak pozostawił wspomnienia („Przez śniegi Kołtubanki i piaski Kermine”), może pewnego dnia wstąpię do antykwariatu i znajdę książkę z 1991 roku. Wypytam także o wspomnienia profesora Bardacha („przebywał w Gułagu w latach 1941-1946”), przede mną wiele niezwykłych lektur. Trzeba im sprostać.

[26 I 2026]

 

SOKOŁOWSKA-SATANOWSKA STEFANIA (1922-2022). Z podłomżyńskiego Podgórza deportowano Sokołowskich (10 II 1940), wśród wywiezionych znalazła się Stefania Sokołowska, autorka wspomnień „Mroźny smak głodu” (Łomża 1999). Sybirakiem był Stanisław Satanowski (1914-1981), mąż Stefanii.

O zesłańcach Satanowskich czytam po raz pierwszy; jest to dla mnie bolesne zaskoczenie, kolejne zaskoczenie i niedowierzanie, zabrano bowiem Filipkowskich i Krupickich, Modzelewskich i Tokarzewskich, Grolińskich i Gronostajskich (pan Gronostajski zaginął na Syberii).

Na pewno nie zaniedbam wspomnień Sokołowskiej-Satanowskiej, choć nie pominąłbym relacji Eugeniusza Lauterbacha („po nieudanej próbie ucieczki z irkuckiego łagru trafił za koło podbiegunowe”), nie pominąłbym również wspomnień Franciszki Modzelewskiej, „przebywającej (…) na Syberii, w miejscowości Jewgaszczyno”.

[4 IV 2026]

 

SPACZYŃSKI (zm. w 1941 roku). Pełna anonimowość. Przed anonimowością broni się zaledwie sybirak Spaczyński: „Ciężko było, coraz to nasi umierali. Umarł młody człowiek Spaczyński, umarła jedna staruszka i razem z nią zginął jej piesek, którego gdy ją wywozili Moskale wzięła, myśląc że swego przyjaciela uchowa, dzieląc się tym, co sama będzie jadła, tymczasem umarła z głodu, no i piesek zginął. Mróz był wtenczas wielki, więc nie można było ich pochować, ale wreszcie wykopaliśmy jeden grób i włożyło się do jednego grobu Spaczyńskiego, staruszkę wraz z jej pieskiem” (Pietropawłówka, II 1941).

Zbigniew Tołoczyński opublikował m.in. „Poezje” (Rzeszów 1992, Rzeszów 1993), „Poezje patriotyczne” (Rzeszów 1997), „Gdzie myśli swoje biegną” (Rzeszów 1994). Wracam do jego „Poezji kresowych” (Krosno 1997), bo tę książkę posiadam.

Nie umiem czytać wierszy Zbigniewa Tołoczyńskiego, najchętniej zadbałbym o książki zesłańca Zygmunta Stanisława Strenczaka (1935-2024), skoncentrowałbym się zwłaszcza na „Bramach piekieł”.

[21 XI 2025]

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki (ur. w 1962 r. w Wólce Krowickiej k. Lubaczowa) — poeta. Laureat Nagrody im. Kazimiery Iłłakowiczówny (1991), Nagrody Literackiej im. Barbary Sadowskiej (1994), Nagrody Niemiecko-Polskich Dni Literatury w Dreźnie (1998), Hubert Burda Preis (2007), Nagrody Literackiej Gdynia (2006, 2009), Nagrody Literackiej NIKE (2009), Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius (2012, 2020), Nagrody Miasta Münster (2021), Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego Orfeusz (2026). Wydał tomy wierszy: Nenia i inne wiersze (1990), Peregrynarz (1992), Młodzieniec o wzorowych obyczajach (1994), Liber mortuorum (1997), Kamień pełen pokarmu. Księga wierszy z lat 1987-1999 (1999, wyd. słoweńskie 2005), Przewodnik dla bezdomnych niezależnie od miejsca zamieszkania (2000, 2003), Daleko stąd zostawiłem swoje dawne i niedawne ciało (2003), Przyczynek do nauki o nieistnieniu (2003), Dzieje rodzin polskich (2005, wyd. austriackie 2012), Poezja jako miejsce na ziemi (2006), Piosenka o zależnościach i uzależnieniach (2008, 2009, 2018, wyd. czeskie 2018, wyd. litewskie 2020), Rzeczywiste i nierzeczywiste staje się jednym ciałem. 111 wierszy (2009, wyd. serbskie 2018), Oddam wiersze w dobre ręce (2010), Imię i znamię (2011), Podaj dalej (2012), 10 wierszy na wszelki wypadek (2012, w: Krzysztof Hoffmann Dubitatio. O poezji Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego), Antologia (2013), Kochanka Norwida (2014, 2023), Tumor linguae (Wiedeń 2015), Jasnowidzenie (2015, w: Grzegorz Tomicki Po obu stronach lustra. O poezji Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego), Nie dam ci siebie w żadnej postaci (2016), To ciało mogło być moje (2017), My się chyba znamy. 111 wierszy (2018), Dwie główne rzeki (2019), Gdyby ktoś o mnie pytał (2020), Ciało wiersza (2021), Przeszłość zagarnia swoje piękne dzieci (2025) oraz tom prozy Zaplecze (2002). Wybory wierszy ukazały się m.in. w języku angielskim, bułgarskim, czeskim, hiszpańskim, litewskim, niemieckim, portugalskim, serbskim, słoweńskim, ukraińskim i włoskim.

aktualności     o e-eleWatorze     aktualny numer     archiwum     spotkania     media     autorzy e-eleWatora     bibliografia     

wydawca     kontakt     polityka prywatności     copyright © 2023 – 2026 e-eleWator . all rights reserved

zachodniopomorski miesięcznik literacki e-eleWator

copyright © 2023 – 2026 e-eleWator
all rights reserved

Przejdź do treści