Większe i mniejsze żywoty polskie. 29

KAZŁUBSKI TADEUSZ (ur. w 1925 roku). Powinienem zadbać o poezję Czesława Rodziewicza (1922-2013), zwłaszcza że niektóre jego tomy doczekały się dwóch i trzech wydań. Na przykład „Z potrzeby serca”. Albo „Barwy miłości”.

Nie zapominam o zesłańcach Kazłubskich, choćby o Tadeuszu Kazłubskim, urodzonym 10 czerwca 1925 roku we wsi Heziczka, woj. tarnopolskie. Posiadam o Kazłubskich jedną zapiskę („m. Jenisiejsk, Krasnojarskij Kraj”), z jednej zapiski sprawny poeta może wysnuć początek tekstu.

Sybirak Kazłubski i łagiernik Załupski. Sybiraczka Jóźwiakowska i sybiraczka Szwerkowska. Będę do nich wracał, a po lekturze wspomnień łagiernika Kazimierza Kozłowicza („Riazań Górny i Dolny”) zaproponuję kilka notatek, wciąż przecież uskuteczniam dyrdymałki.

Zapewniam, że Kozłowicz jest nie do pominięcia, podobnie jak sybiraczka Barbara Rewieńska-Kościuk. Zrezygnujmy raczej z ETD, z jego wodolejstwa, przepraszam Dyciu, ale w końcu musiałem to powiedzieć.

[27 VI 2026]

KOSIŃSKI ZBIGNIEW (1926-1991). „Oko w rosole (…) niewykorzystane zostało w literaturze”. Według poety Zbigniewa Kosińskiego. Ale zgódźmy się na fragment, który powie nam coś więcej: „Oko w rosole — o tłustym spojrzeniu w wiecznie zaropiałym owalu, niewykorzystane zostało w literaturze, być może z powodu krótkiego żywota. Nim znika w naszym gardle, poczyna się od poderżnięcia obojętnego przełyku”.

Dysponujemy garstką osiemnastu tekstów doktora Kazimierza Sobolewskiego („Wiersze napisane w obozie w Incie na dalekiej północy w latach 1945-1955”), wyobrażam sobie, że łagiernik Sobolewski potrafi nas zainteresować.

[2 VII 2022]

KULIK EUGENIUSZ. Pamiętam o sybirakach Kulikach, toteż zaskakuje mnie łagiernik o nazwisku Kulik, uciekinier z obozu w Jogle: „Wykorzystując nocną mgłę, kilku więźniów, między innymi mój znajomy Grzegorz Lipczyński, poza tym Zbigniew Czernicki, Eugeniusz Kulik i Stefan Końko, przecięło druty i uciekło. Niestety, po paru dniach NKWD przywiozło ich trochę poturbowanych z powrotem do obozu. Siedzieli potem w bunkrze o chlebie i wodzie i po odsiedzeniu kary wrócili do obozowej społeczności. Okazało się, że wszystkie osiedla ludzkie w promieniu 150 km są połączone siecią telefoniczną, a ludność ma obowiązek »zaopiekowania się« każdym obcym z równoczesnym zawiadomieniem odpowiednich władz” (Jogła, XII 1944-III 1945).

Prawdopodobnie nigdy nie przeczytam wierszy zesłańca Herakliusza Sebastiana Lubomirskiego (1926-1992), opublikowanych w tomie „Grzmiący szept” (Waszyngton 1988). O Lubomirskim pisała w swoich wspomnieniach Monika Żeromska, a także łagierniczka i poetka Zofia Stanek.

Prędzej uda mi się zapoznać z relacją sybiraczki Magdaleny Dubanowiczowej „Na mongolskich bezdrożach” (Londyn 1974), ale i tego nie mogę być pewien. Z powodu zdzierstwa naszych antykwariuszy.

[21 III 2025]

MANIECKA KRZYSZTOFA (1937-1942). „Kierscy i Siekierscy na zesłaniu”, „Wywózka Twardowskich i Wierszyłowskich”, „Zsyłka Apolonii Górskiej i jej dziewięciorga dzieci”, „Zsyłka Bronisławy Górskiej i jej pięciorga dzieci”. To tytuły, które notuję dla powstających wierszy, w poezji polskiej nie może zabraknąć sybiraków Ciepielewskich, Ciszewskich i Zagajewskich, Ulickich, Ustrzyckich i Użyckich.

Klarę Żur na przykład deportowano z Tarnopola z sześciorgiem własnych dzieci, a także z wnuczką Jadwigą („p. Klara zmarła w Majsku”). O Ciepielewskiej wiemy, że została wywieziona z pięciorgiem dzieci. Za tą wyliczanką (Kazimierę Krupską deportowano z siedmiorgiem dzieci) kryje się dramat wielu naszych zesłańców: nauczycielka Łucja Musiał „nie przyjęła obywatelstwa radzieckiego i przez dwa lata była w obozie w Karagandzie”.

Mam w zanadrzu jeszcze jeden tytuł („Sybiracy zmarli z głodu i wycieńczenia”), trzeba się zakrzątnąć wokół wierszy, o których od dawna rozmyślam.

[14 XI 2025]

MIKUCCY. Przybywa mi sybiraków Mikuckich, Kraszewskich i Strzyżewskich. Nie wiem, skąd NKWD deportowało rodzinę Norberta Kraszewskiego, ale dobrze pamiętam z dawnych lektur, że wśród dziewiętnastowiecznych zesłańców możemy spotkać panią Kraszewską, córkę pisarza Józefa Ignacego Kraszewskiego.

To za każdym razem robi na mnie wrażenie: Kraszewscy wywożeni na Syberię wczoraj i dziś, Rodziewiczowie wywożeni na Syberię wczoraj i dziś. W XIX i XX wieku. Nawet, jeśli są to inni Kraszewscy, z innego gniazda. I z innego domu pochodzący Rodziewiczowie (rodzice pisarki Marii Rodziewiczówny, a także Rodziewicz-Piurowa i Jerzy Rodziewicz), otóż za każdym razem robi na mnie wrażenie droga, którą mieli do pokonania nasi starzy i nowi sybiracy, starzy i nowi Kraszewscy.

[14 XII 2023]