Większe i mniejsze żywoty polskie. 18

KOŁAKOWSKA. Niemal w każdej relacji czytam wzmianki o zmarłych sybiraczkach. Jednym razem będzie to wzmianka o Paulinie Duszyńskiej (lat 52), drugim razem o Jadwidze Malinowskiej z Wołynia (lat 22). I nie ma temu końca, trzeba zasiąść do poezji, zakrzątnąć się wokół imion, o które nikt nie zadbał. Zatrzymać to, co minione.
Nie przeoczmy relacji Marii Danuty Mikuszewskiej, deportowanej do semipałatyńskiej obłasti („13 kwietnia 1940 r. zostałam wywieziona ze Lwowa po aresztowaniu męża, docenta Uniwersytetu Jana Kazimierza i sędziego we Lwowie”), proponuję lekturę bodaj fragmentu: „Zmarli w Rosji: śp. Kołakowska, żona ślusarza, (…), śp. Aniela Biesiadocka ze Lwowa, poza tym w Rosji na południu zmarła śp. Anna Podsońska, żona inżyniera ze Lwowa, będąca przed »oswobodzeniem« w Bukoni”.
Najprawdopodobniej Maria Mikuszewska („korespondentka maszynistka”) informuje nas o pani Biesiadeckiej. Kojarzę lwowską familię Biesiadeckich, nie kojarzę natomiast Biesiadockich, ale to nieistotnostka i drobnostka. Nie dbajmy o drobiażdżki.
[27 X 2023]

KURAŚ STANISŁAW (1931-1940). Przyrzekam pamiętać o deportowanych Karasiach i Kurasiach. Zwłaszcza że Ryszard Kuraś napisał Losy młodego sybiraka (Brzezia Łąka 2024), pochylam się właśnie nad jego relacją. Zaskakują mnie liczni zesłańcy, których zabrano z Czarnołozów koło Kopyczyniec: „w jedną noc” wywieziono dwadzieścia siedem rodzin, funkcjonariusze NKWD pozostawili w osadzie „tylko trzy polskie rodziny, które żyły tam od wieków” (10 II 1940).
[3 III 2025]

KWIATKOWSKA-SIEDLARZ APOLONIA. Pośród sybiraków chciałbym odnotować Apolonię Siedlarz, żonę Tadeusza Siedlarza, którą w 1940 r. deportowano do Kazachstanu wraz z dwiema córkami. Prawdopodobnie nigdy nie dowiemy się, jaki los spotkał Janinę Ewę Siedlarz, urodzoną 24 lipca 1920 r. w Jarosławiu: „w 1945 roku mieszkała w Orenburgu (Rosja), w 1946 roku przeprowadziła się w okolice Moskwy, a ostatni kontakt z nią miał miejsce w 1947 roku. (…) Wzywa się wszystkie osoby, które mogą udzielić informacji o zaginionej (…)”.
To fragment gazetowego ogłoszenia. Najchętniej powyższe ogłoszenie wykorzystałbym od początku do końca w jednym ze swoich wierszy, gdybym, mówiąc do rymu, dysponował natchnieniem. Ale i dyrdymałka może się przydać, nie wyrzekajmy na dyrdymałki.
[11 IV 2023]

PASZKOWSKI EUGENIUSZ (1922-2016). Zesłańcy Eugeniusz Arciszewski, Eugeniusz Paszkowski i Eugeniusz Sieńkowski. Ale tylko komandor Paszkowski opublikował relację, nie wiem, kiedy ją przeczytam: Sybir. Wspomnienia zesłańca z lat 1939-1943.
Rozglądam się także za „pamiętnikiem sybiraka” Leokadii Woźniak-Orlickiej, może jutro lub pojutrze będę szczęśliwym posiadaczem białostockiej książki z 2005 roku. I napiszę kilka wierszy.
[5 V 2025]

POKŁADZKI. Sybiraczka i poetka Zofia Metelicka opublikowała W stepach Kazachstanu (Suwałki 2002), bardzo podobnie brzmi tytuł wspomnień Zofii i Włodzimierza Czachowskich Wśród stepów Kazachstanu (Gliwice 2008), ale nie zniechęcam się do świadectw naszych zesłańców, nie ma zagwozdki. Zresztą relacja Czachowskich (Hirschów) jest co najmniej istotna, znajduję w niej wiele nazwisk, których dotychczas nie znałem: od sybiraka Pokładzkiego do sybiraków Andrusikiewiczów, od sybiraczki Moszoro (Moszero) do sybiraków Kryczyńskich. Wszystkich lub prawie wszystkich deportowano ze Lwowa, sięgam po pierwszy fragment: „wysiedlanych zwieziono do pociągu towarowego. Z pociągu pamiętam tylko p. Moszoro, żonę komornika z dwojgiem dzieci, córką Ciusią i synem Leszkiem. (…) Wagony zamknięto i pod konwojem ruszyliśmy w drogę na Syberię” (13 IV 1940).
I jeszcze jedna opowieść: „Do osób, które nie zwracały na siebie specjalnej uwagi w naszym wagonie, należała p. Kwapieniowa, żona podoficera WP, w wieku ok. 30 lat, z dwiema córeczkami, cztero- i pięcioletnią. Obie te dziewczynki zmarły później na krwawą biegunkę w »dietskim sadu«”.
[3 IV 2025]